Jordan Peterson – Başarı, fedakarlık, çalışmak ve hazzın ertelenmesi

Fedakarlık ve çalışmak arasında bir fark yoktur. İkisi de sadece insanlara özgüdür. Bazen hayvanlar da sanki çalışıyorlarmış gibi davranırlar ama yaptıkları sadece doğalarının dikte ettiği hareketleri yapmalarıdır. Su samurları barajlar inşaa ederler. Su samurları, su samuru oldukları için barajlar yaparlar. Barajı yaparken akıllarından “şu an kız arkadaşımla bir sahilde olmak isterdim” diye düşünmezler.

Fedakarlık, çalışmak, basitçe hazzın ertelenmesidir ama bu fedakarlığın ruhu paramparça edebilecek ciddiyetini anlatmaya yeterli olmayan bir tanımlamadır. İnsanlık için hazzın / ödülün ertelenebileceğinin keşfi, zamanın ve sebep – sonuç ilişkisinin keşfi ile beraber oldu. Ya da en azından bilinçli insan davranışlarının nedensel gücünün keşfi ile.

Çok çok geride kalan geçmişte, gerçekliğin sanki kendisi ile pazarlık edebileceğimiz bir şeymiş gibi kurulu olduğunu farkettik. Şimdi doğru davranarak, dürtülerimizi kontrol ederek, başkalarının durumunu da göz önüne alarak gelecekte, henüz daha varolmayan bir zaman – mekanda, ödüllendirilebileceğimizi keşfettik. Anlık zevklerimizi kontrol altına almaya ve organize etmeye başladık ki diğer insanlarla ve gelecekteki kendimizle çatışmayalım.

Bunu yapmak, toplumu organize etmekten ayrıştırılamayacak bir davranıştır. Bugünkü çabalarımızla geleceğin kalitesi arasındaki neden – sonuç ilişkisinin farkına varmamız, sosyal sözleşmeyi motive etti. Bugünün emeğinin çoğunlukla başkalarının verdiği “söz / vaat” olarak güvenilir bir şekilde stoklanmasını sağlayan organizasyonu oluşturdu.

Bir şeyi anlamak, çoğunlukla onu söze dökebildiğimizden çok önce anladığımız şeye göre davranmak şeklinde ifade edilir. Bir çocuğun anne veya baba rollerinin ne olduğunu anlatabilecek kelimeleri kazanmasından çok önce anne – baba taklidi yapabilmesi gibi. Tanrıya kurban vermek, ertelemenin yararlılığını göstermek için ilk zamanlarda oluşturulan karmaşık bir ritueldi.

Avı öldürünce dibine kadar lapur lupur yemekle etin bir kısmını ateşte buhulayıp akşama yemek ya da orada olmayan birine vermek üzere kenara ayırmak arasında çok uzun bir zaman dilimi vardır.

***

İnsanın bir şeyi kendi kullanımın ya da başkası ile paylaşmak için kenara ayırmayı öğrenmesi çok uzun zaman aldı. Aslına bakarsanız bu ikisi aynı şey zira kendi kullanımınız için saklamanız aslında başka biri olan gelecekteki kendiniz ile paylaşmak için kenara ayırmanız demektir. Elinin altına gelen her şeyi bencilce hemen mideye indirmek çok daha kolay ve daha büyük ihtimalle yapılacak şeydir.

Ödülün ertelenmesi ve bunun bir konsept haline getirilmesinin her adımı arasında uzun bir zaman dilimi vardır. Kısa dönemli paylaşım, gelecek için stoklamak, o stoğun kayıt olarak temsili, gelecekte para olarak temsili en sonunda da bunun bankada para biriktirmek şeklini alması adımları arasında uzun yüzyıllar vardır.

Atalarımız kaderi tayin eden gücü, sanki başka bir insanmış gibi kendisiyle pazarlık yapılabilecek, takas yapılabilecek bir ruh olarak kişiselleştirdiler. Ve inanılmaz olan şu ki bu işe yaradı. Bunun nedenlerinden biri, geleceğin genellikle sizin geçmiş davranışlarınızın her ayrıntısını izleyen insanlardan oluşmasıdır. Buradan yükseklerde oturan ve insanın her hareketini takip edip sonradan başvurmak üzere kaydeden tanrıya ulaşmak zor olmadı.

Peki neyi feda edeceğiz? Küçük fedakarlıklar, küçük ve tekil problemleri çözmek için yeterli olabilir. Ama daha büyük fedakarlıklar, daha büyük ve karmaşık bir dizi problemi aynı anda çözebilirler. Bu tür fedakarlıklar daha zordur ama daha yararlı olabilirler.

Tıp okulunun gerektirdiği disipline adapte olmak, üniversiteli genç parti hayvanının zevk dolu hayat stili ile çok ciddi bir şekilde çatışabilir. Gençliğinin tadını çıkarmak yerine disiplinli bir şekilde çalışmak, genç üniversiteli için büyük bir fedakarlıktır ama bir doktor gerçekten de ilerde evine yemek götürebilir. Uzman bir doktor olmak için yapılan fedakarlık, uzun süreli ve büyük bir fedakarlıktır.

Evet, fedakarlıklar, geleceği daha iyi yapmak için gereklidirler. Ve daha büyük fedakarlıklar daha iyi olabilirler.

***

Hazzın ertelenmesinin faydalı olacağının bilsek de, bu erteleme en antik ve temel hayvani dürtülerimizle çatıştığı için uygulamada büyük güçlükler yaşarız. Hayvani dürtülerimiz bizi her zaman anında ve zaman kaybetmeden tatmin olmaya zorlarlar. Özellikle de uzun süreli olarak bir şeyden mahrum kaldığımız zamanlarda. İşi daha da karmaşıklaştıran bir şey de, bu tür bir haz ertelemenin, ilerdeki ödülü garanti edecek bir sosyal stabilizasyona ihtiyaç duymasıdır. Kenara attığınız herşey ilerde yok olacak ya da çalınacak ise, tasarruf etmenin bir manası yoktur.  İşte bu nedenledir ki bir kurt, tek seferinde 9 kilo eti mideye indirecektir. Kurt, “böyle hayvan gibi yediğim için kendimden nefret ediyorum, birazını gelecek hafta için saklamalıydım” demez.

Peki bu kadar imkansız görünen iki başarı, ödülün ertelenmesi ve toplumun stabilizasyonu, nasıl oldu da aynı anda meydana geldi. Hayvandan insana doğru gelişimsel ilerlemeyi yazalım. Yazacaklarımız detaylarda yanlış olabilir ama buradaki temayı açıklamak için doğru bir yaklaşımdır.

Birincisi, elde fazladan yiyecek olması gereklidir. Mamutların ve diğer büyük otçulların etleri bunu sağlayabilir. Zamanında çok mamut yedik. Muhtemelen hepsini yeyip tükettik.

Büyük bir hayvanın avlanmasından sonra elde fazladan et kalır. Bu başlangıçta kazara olabilir ama zamanla “daha sonrası için”in yararı takdir edilmeye başlar. Bununla paralel belli bir fedakarlık fikri de oluşmaya başlar. “Eğer bir kısmını sonra yemek için bırakırsam, şu an canım hepsini yemek istese bile, ilerde aç gezmek zorunda kalmam”.

Bu fikir sonraki aşamaya evrilir. Eğer bir kısmını sonraya saklarsam, aç gezmem gerekmeyecek. Yakınımdakiler de aç kalmayacak. Buradan da şuna evrilir : “bütün bu mamutu tek başına yiyemem ama hepsini saklayamam da. Belki bir kısmını başkaları ile paylaşabilirim. Belki bu başkaları, onlarla mamutu paylaştığımı hatırlayacaklardır ve kendilerinde fazla mamut olduğunda ve bende mamut eti olmadığında benimle paylaşacaklardır. Böylece şimdi de yemek yerim, sonra avlanamasam bile yemek yiyebilirim. Hiç fena alışveriş değil.”

“Belki bu şekilde paylaştığım insanlar bana güvenmeye başlayacaklar. Belki sürekli olarak alışveriş yapabileceğiz. Böylece mamut gelecekte mamut olur. Gelecekteki mamut ise kişinin itibarı olur.” Bu sosyal sözleşmenin ortaya çıkışıdır.

Paylaşmak, değer verdiğin bir şeyi verip karşılığında hiçbir şey almamak değildir. Aslında paylaşmayı reddeden her çocuk, bunun olacağından korktuğu için paylaşmayı reddeder. Paylaşmak, doğru şekilde yapıldığında, ticareti ateşler. Paylaşamayan, alış veriş yapamayan çocuk, arkadaş edinemez. Zira arkadaş sahibi olmak bir çeşit alışveriştir.

***

İnsanlık başarılı insanların başarılarını ve başarısız insanların yenilgilerini binlerce yıl boyunca gözlemledi. Bu gözlemlerimizden şu sonucu çıkardık :

  • Başarılı olanlarımız hazzı / ödülü erteleyebilenlerimizdir.
  • Başarılı olanlarımız gelecekle pazarlık yapanlarımızdır.

Başarılı olanla başarısız olan arasındaki fark nedir? Gelecekte daha iyi bir ödül için, hemen şimdi duyabileceğin hazdan ve ödülden fedakarlık edebilmektir.

Jordan Peterson Türkçe Kitap

Share this...
Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn

45
Leave a Reply

Yazıyla alakasız veya 500 kelimeyi geçen yorumlar cevaplanmıyorlar. "Yazıyla alakasız ama ..." ya da "en son yazı bu olduğundan buraya yazdım" diye başlamanız kurtarmıyor. Mahmut Abi ile özel görüşme yapmak isterseniz Erkek Adam Sanal Görüşme sayfasından sanal görüşme ayarlayabilirsiniz. Not: Burada soru sırası çok yüksek, Patreon destekçilerini, Patreon'da cevaplamaya öncelik veriyorum.

avatar
20 Comment threads
25 Thread replies
1 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
27 Comment authors
Acemi biriİnanılmazErcüKozAlphaGun Recent comment authors
  Subscribe  
Notify of
Azex
Guest
Azex

Selam abi uyku hakkinda birkac birsey soylersen veya kisada olsa bir yazi cok memnun kalirim. Internetten arastirdigimda genelde kocakari ilaclari cikiyor karsima. Vucut calisiyorum vucudumuda gerektigi kadar yoruyorum lakin uyku duzenimi hala oturtamadim sabahlari uyanmak biryana alarmi dahi duymadigim zamanlar oluyor

Risingman
Guest
Risingman

Radikal uçlarda olmanın mantıksızlığı konusunda katılıyorum. Fakat; burada da hep en ideal olan 3 tabak kuralından bahsedilmiş ve belirli aşamaları geçtikten sonra gerçekten idare etmenin kolay olacağından bahsediliyor. Abi şimdi düzenli spor yapmak, okulda ve ileriye dönük kariyer hedefleri için emek harcamak, erkek arkadaşlarına zaman ayırmak , bunların yanında 3 tabak çevirmek ve bunların hali hazırda gördüğün insanlardan olmaması (işte, okulda aynı sosyal ortamda olmayacak) Bu bahsedilen şeyler çok ütopik. Yani gelecek kaygın yoktur haftada 3-4 gün karıya kıza yürümeye ayırırsın anlarımda, ayrıca 1/8 gibi bir oranla tutturuyosun. E okuldan falan yürüsek zaten zaman ayırmadan görmüş olacağız ama tehlikeli o… Read more »

AlphaGun
Guest
AlphaGun

Sen Hb 5-6’yı hele bi götür, ben sana Hb 7-8-9 ayarlıcam kardeşim.

Koz
Guest
Koz

Mahmut öğretmenim! AlphaGun pezevenklik yapıyor

AlphaGun
Guest
AlphaGun

Hb 5-6 kızlarımıza burun kıvıran sitedeki kardeşlerimize amme hizmeti kapsamında kampanya yaptım, daha ne olsun!

Bir şeyi de takdir edin beeee!1!1!!!

Yok abi bu ülke gelişmez 😊

Koz
Guest
Koz

Hacı bana 2 tane hb 8 yolluk yapsana, acıktıkça yerim onları 😀
(Mümkünse az düdüklenmişinden olsun)

BenLark
Guest
BenLark

Yaşamında diğer şeyleri gereksiz ve kolay yapacak seni daha ileriye götürecek O TEK ŞEY nedir diye sormak lazım Pareto prensibi çok güçlü bir anlam içerir mavi hap ve nice guy yıkanması yüzünden insanlar bu gerçekten kaçar Bazı şeyler net daha önemlidir daha değerlidir diğer her şeyle aynı ilgiyi göstermemiz başarısızlık sebebidir Bir ortamda bazı insanlar daha önemlidir Yaşadığımız bazı olaylar bizde daha etkilidir Toplumun %20 si %80 ni yönetir hatta daha azı.Aşırı uçlarda pareto diyebilirim buna. Önemli şeyi bulurkenki insanları incelediğimde çok önceleri farketmiştim başarılı insanları inceleyince neyin işe yarayıp yaramadığı konusunda çok iyiler ve hızlılar .Pragmatizm diyin makyavelizm diyin… Read more »

BenLark
Guest
BenLark

Başarılı olmak erkek için aşırı önemli bir konu.
Trp yüzünden insanları gözlemlemeden duramıyorum
Her gördüğüm olay bana acı gerçekleri hatırlatıyor (gerçi aklımdan çıkmıyor ki)

Ayrıca

Robert Greene ve JP çevirileri artık gelmeyecek mi

@Mahmut Abi

@Çevirmen Hoca

Ercü
Guest
Ercü

Hazzın ertelenmesiyle , efendi çocuğun sonunda kazanacak olması arasında çelişki var mı?
Lisede-üniversitede derslerine çalışan ve popüler kızlardan karşılık bulamayan adamın 30’undan sonra iyi bir kariyere sahip olup okulunda kucaktan kucağa gezen kızla evlenecek olması ama kucak kısmını önemsemeden o pembe günlerin hayalini kurarak kariyerine yatırım yapması gibi.

Acemi biri
Guest
Acemi biri

Mahmut abi çalışmak ve meşgul olmak üzerine bir sorum var .! Kızlı erkekli bi grupta otururken hafta sonu naptığımızdan bahsediyorduk . Herkes sırayla söylüyordu .(hepsi evde yatmış dizi izlemiş vs) Bende hafta sonu babama yardım ettim işler vardı dedim . Kız dedi “baban ne iş yapıyo “ Çiftçi dedim … Kız hali hazırda iyi bi okuldan mezun olup iyi biişte çalıştığımı biliyor fakat hafta sonu çiftçilik yaptığımı söyleyince sanki suratı düştü …. Kız aslında beni çok tanımıyor hala gizem var .. soyadımı bile bilmiyordur .. Eğlenceli ve özgüvenli biriyim sorun yok … Lakin yeni başladım alfa benliğimi oyurtmaya o yüzdrn… Read more »